Neden Geri Dönüşüm?

Çelik temelde demir ve karbondan oluşur. Sertlik, aşınma direnci, yüksek sıcaklıkta dayanım ve tokluk gibi özellikler ise demire belirli oranlarda eklenen alaşım elementlerinden gelir. Örneğin bir HSS matkap, kesme sırasında ısınsa bile sertliğini içindeki tungsten, molibden ve vanadyum karbürleri sayesinde korur.

Bu elementler malzemeye ağırlıkça birkaç yüzde oranında katılır; ancak malzemenin hem performansını hem de piyasa değerini belirleyen asıl bileşendir.

Bir alaşımlı metalin değeri, içindeki alaşım elementlerinin değeridir.

Alaşım elementleri cevherlerden; madencilik, zenginleştirme, kimyasal işlem ve ergitme gibi uzun ve enerji yoğun aşamalardan geçerek elde edilir. Tungsten volframit ve şelit cevherlerinden üretilir; cevherdeki tungsten oranı çoğunlukla yüzde birin altındadır, bu yüzden birkaç kilogram tungsten için tonlarca kayaç çıkarılır ve işlenir.

Molibdenin önemli bir kısmı bakır madenciliğinin, kobaltın büyük kısmı bakır ve nikel madenciliğinin yan ürünü olarak elde edilir. Vanadyum çoğunlukla vanadyum içeren demir cevherlerinin işlenmesinden çıkan cüruflardan geri kazanılır. Krom, kromit cevherinden ferrokrom olarak üretilir.

Bu madenlerin üretimi dünyada birkaç ülkede yoğunlaşır. Tungsten, kobalt ve vanadyum, Avrupa Birliği'nin kritik hammaddeler listesinde yer alır: arzı sınırlı, fiyatı dalgalı ve stratejik önemi yüksek malzemelerdir.

Alaşım elementleri sayesinde üretilen takım çelikleri, HSS ve karbür; sanayinin hemen her kolunda üretimin temelini oluşturur:

Takım çeliği ve HSS hurdası sıradan demir hurdasıyla karıştığında, genellikle inşaat demiri gibi düşük alaşımlı ürünler üreten ergitme ocaklarına gider. Bu ocaklarda tungsten, molibden ve vanadyumun bir kısmı oksitlenerek cürufa geçer; kalanı tonlarca demirin içinde seyrelir ve hiçbir işe yaramaz. Değerli alaşımlı hurda, demir hurdası fiyatına satılmış olur. Ayrıca bu elementler, üretilen çeliğin bileşimini istenmeyen yönde değiştirebilir.

Karbür hurdası da türüne göre toplanmazsa karışık hurdanın ya da atığın içinde kaybolur; içindeki tungsten ve kobalt geri kazanılamaz.

Sonuçta madenden zahmetle çıkarılmış değerli elementler kaybolur ve aynı elementler için yeniden madencilik yapılması gerekir.

Yerinde ayrıştırılmayan değerli hurda, demir fiyatına gider.

Yaygın kullanılan M2 (1.3343) yüksek hız çeliği yaklaşık %6 tungsten, %5 molibden, %4 krom ve %2 vanadyum içerir. Yani bir ton M2 hurdasında yaklaşık 60 kg tungsten, 50 kg molibden, 40 kg krom ve 20 kg vanadyum bulunur.

Bu hurda HSS olarak geri dönüştürüldüğünde bu elementler yeni HSS üretiminde yeniden kullanılır. İnşaat demiri hurdasına karıştığında ise aynı ton, demir hurdası fiyatına satılır ve içindeki alaşım elementleri kaybolur.

Hurdadan geri kazanım, cevherden üretime göre çok daha az enerji harcar; madencilik, nakliye ve kimyasal işlemlerden kaynaklanan atık ve emisyonları azaltır. Böylece üretilen her takımın, kalıbın ve kesici ucun karbon ayak izi küçülür. Ülkemizde oluşan değerli hurdanın yine değerinde geri kazanılması, ithal hammaddeye bağımlılığı da azaltır.

Sıfır karbon hedefine giden yolda en kolay adımlardan biri, elimizdeki değerli malzemeyi kaybetmemektir.

Kendi türüyle geri dönen hurda, yeşil bir geleceğin hammaddesidir.